Stablecoinler ve Türkiye

Bu sayıda

Bu sayıda sabit değerli kripto varlıklara, yani stablecoinlere bakıyoruz: piyasanın büyüklüğü, ABD ve AB'nin koyduğu kurallar ve Türkiye açısından anlamı. Lab notunda USDT/TRY fiyatını resmi kurla karşılaştırdık, kavram köşesinde de rezerv ve itfa hakkını ele aldık.

Stablecoinler ve Türkiye

Küresel tablo

Toplam stablecoin piyasa değeri Ekim 2026 başında 300,9 milyar $ ^[1]. DefiLlama verilerine göre 1 Ekim 2026'da arzın yaklaşık %59'u USDT'den, %24'ü USDC'den oluşuyordu; zincir tarafında da arzın %47'si Ethereum, %30'u Tron üzerindeydi ^[25].

ABD ve AB'nin kuralları

ABD'de GENIUS Act 18 Temmuz 2025'te imzalandı. Ödeme amaçlı stablecoin ihraç edebilecekler sigortalı bankaların iştirakleri, OCC gözetimindeki banka dışı kuruluşlar ve yeterli bulunan eyalet rejimlerine tabi şirketlerle sınırlı; dolaşımı 10 milyar $'ı geçmeyen ihraççılar eyalet gözetimini seçebiliyor. Yasa, yasalaşmasından 18 ay sonra ya da nihai uygulama düzenlemelerinden 120 gün sonra, hangisi önce gelirse, yürürlüğe giriyor ^[2]. AB'de MiCA'nın stablecoin başlıkları 30 Haziran 2024'ten beri uygulanıyor ^[8].

BIS'in itirazı

Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), Haziran 2025'te stablecoinlerin paranın üç testini geçemediğini yazdı: nominal değerden kabul (teklik), ödemelerin zamanında karşılanması (esneklik) ve finansal suça karşı koruma (bütünlük). Ancak iyi düzenlenirse finans sisteminde ikincil bir rol üstlenebileceklerini kabul ediyor ^[9]. Yıllık raporda gelişmekte olan ülkeler için parasal egemenlik kaybı ve sermaye çıkışı öne çıkıyor; yüksek enflasyon ve sermaye kontrolü olan ülkelerde stablecoinlerin cazip olduğu, bunun da "gizli dolarlaşma" (stealth dollarisation) yaratabileceği belirtiliyor ^[10].

Türkiye'de kullanım

Chainalysis'in 2025 raporunda Türkiye, Orta Doğu ve Kuzey Afrika endeksinde ilk sırada ve yaklaşık 200 milyar $ yıllık kripto işlem hacmine sahip. Rapora göre stablecoinler Türk piyasasında tarihsel olarak hacmin büyük bölümünü oluşturuyordu; ancak 2025 ortasında altcoin hacmi stablecoin hacmini geçti, küçük perakende işlemler geriledi ^[11]. Türkiye'deki stablecoin bakiyelerine ilişkin kamuya açık bir ölçüm bulamadık; dolarlaşmanın bu kanaldan ne kadar ilerlediği belirsiz.

TL'ye endeksli stablecoinler küçük ama dikkat çekici bir kalem. Standard Chartered'ın kripto iştiraki Zodia Markets'ta 2025 hacmi 3,4 milyar $ ile dolar tokenlarından (110,5 milyar $) sonra ikinci sıradaydı. Şirket, müşterilerin bunları muhabir bankacılık yerine daha hızlı ve ucuz bir TL aktarım aracı olarak kullandığını söylüyor ^[12].

Düzenleyici çerçevede TCMB, 16 Nisan 2021 tarihli yönetmelikle kripto varlıkların ödemelerde doğrudan veya dolaylı kullanımını yasakladı ^[13]. 7518 sayılı Kanun ve 13 Mart 2025'te yayımlanan SPK tebliğleri (III-35/B.1 ve III-35/B.2) kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kuruluş, saklama, listeleme ve sermaye yeterliliği kurallarını belirledi ^[14]. MASAK'ın 28 Haziran 2025 tarihli tebliği ise kripto çekimlerine 48 saatlik bekleme süresi, stablecoin çekimlerine de günlük 3.000 $, aylık 50.000 $ sınır getirdi ^[15]. Stablecoin ihracına özgü bir Türk düzenlemesine rastlamadık; Orta Vadeli Program 2027-2029 Dijital TL altyapısının tamamlanmasını hedefliyor ama stablecoinlerden söz etmiyor ^[16].

Lab notu: USDT/TRY ile resmi kur arasındaki fark

Sermaye kontrolü olan ya da dövize erişimin pahalı olduğu ekonomilerde dolar stablecoininin resmi kurun üzerinde işlem görmesi beklenir; bu prim, resmi kanalın ne kadar tıkandığının kaba bir göstergesidir. Türkiye için bu farkı ölçtük.

12 Ekim 2026 akşamı BtcTurk'te USDT/TRY son işlem fiyatı 49,293 idi ^[17]. TCMB'nin aynı günkü gösterge kuru döviz alışta 49,2471, satışta 49,3358 ^[18]. Borsa fiyatı bu bandın tam ortasında; orta kura göre fark sıfıra yakın. 14 Eylül-12 Ekim arasındaki 21 iş günü için borsa kapanışlarını ^[19] günlük resmi referans kurla ^[20] karşılaştırdığımızda medyan fark -%0,05, ortalama -%0,1 çıktı. 21 günün 18'inde fark ±%0,3 içinde kaldı. En büyük sapma 18 Eylül'deki yaklaşık %1'lik iskontoydu, izleyen iki günde de iskonto %0,3'ün biraz üzerinde seyretti; nedenini bu veriden çıkaramıyoruz.

Yani şu an anlamlı bir prim yok. Bankacılık kanalından dövize erişim açık olduğunda arbitraj farkı kapatma eğilimindedir; kur şoku dönemlerindeki ani talep ya da sığ emir defteri ise kısa süreli prim veya iskonto yaratabilir. MASAK tebliğinin çekim limitleri bu arbitrajı zorlaştırabilirdi, ancak tebliğ likidite sağlayıcılığı, piyasa yapıcılık ve arbitraj amaçlı transferleri yönetim kurulu onayıyla limit ve bekleme süresi dışında tutabiliyor ^[21]. Ayrıca USDT'nin kendisi aynı akşam Kraken'de 0,9989 $'dan işlem görüyordu ^[22]; bu düzeltmeyle USDT üzerinden ima edilen dolar kuru resmi orta kurun yaklaşık %0,1 üzerinde.

Yöntem notu: Tek borsa (BtcTurk) ve işlem ücretlerini, emir defteri derinliğini hesaba katmayan son fiyat kullanıldı. Seride TCMB yerine günlük referans kur kullanıldı; kontrol için 9 Ekim'e baktık, TCMB alış-satış ortası (49,17) ^[24] referans kurla (49,173) örtüşüyor. TCMB gösterge kuru 15:30'da, referans kur 16:00 CET civarında belirlenirken BtcTurk günlük kapanışı 03:00 TSİ'ye denk geliyor; saat farkı tek başına yüzde onda birkaç puanlık sapma üretebilir. 12 Ekim mumu ölçüm anında kapanmamıştı. Hesaplar Python ile yapıldı, sonuçlar yuvarlandı.

Kavram köşesi: Rezerv ve itfa hakkı

Rezerv, ihraççının dolaşımdaki tokenların karşılığı olarak tuttuğu varlıklardır: mevduat, kısa vadeli devlet tahvili, repo gibi. İtfa hakkı ise token sahibinin tokenı ihraççıya geri verip karşılığında nominal değerden itibari para alabilmesidir. Bir stablecoinin değerini koruyan, bu ikisinin birlikte çalışmasıdır. MiCA bu hakkı her an, nominal değerden ve ücretsiz olarak tanımlıyor ^[5].

Uygulamada hak herkes için aynı değil. Tether doğrudan itfada asgari 100.000 $ tutar, 1.000 $ ya da %0,1'den hangisi yüksekse o kadar ücret ve 150 $ doğrulama ücreti istiyor ^[23]. Türkiye'de bir borsadan USDT alan bireysel kullanıcının ihraççıyla doğrudan ilişkisi yok; fiyatı sabit tutan, piyasa yapıcıların ve arbitrajcıların itfa kanalına erişimi.